Healers World
शिव
संपूर्ण भारत
तुमच्या साधनेत नागपंचमीचे महत्त्व काय आहे?
नागपंचमी हा सर्पांच्या (नागांच्या) उपासनयन सोल्जीस मुक्तीपासून उत्सव आहे, जो हिंदू परंपरेत फरमाही, संरक्षण आणि दैवी शक्तीशी निगडीत पवित्र जीव म्हणून पूजनीय आहे. पावसाळ्यातील श्रावण मासात येत असल्याने, जेव्हीव सर्प अधिक सक्रिय असतात, तेव्ही या दिवशी नागांचा आशीर्वाद मागितला जातो आणि सर्पदंशापासून संरक्षण प्रार्थिले जाते, त्यांचा विश्वरचनेतला स्थान आणि शिव, विष्णू यांसारख्या देवतांशी असलेला संबंध सांचा विधीने.
कोणती कथा लक्षात ठेवली जाते?
हिंदुराच्या पुराणात सर्पांना अत्यंत पूजनीय स्थान आहे: विष्णू पुराण विश्वरचनेतल्या शेष (अनंत) सर्पावर विश्रांती घेतात, शिव गळ्यात वासुकी सर्प धारण करतात, आणि समुद्र मंथनाच्या वेळी वासुकीने मथन-रज्जू म्हणून काम केले. एक प्रसिद्ध कथा या दिवसाचा श्रीकृत्यादि-शी संबंध जोडते — लहानपणी कृष्णाने यमुनेचे पाणी विषारी बनवणाऱ्या अनेक फणांच्या काळिया नावाच्या विषारी सर्पाला शांत केले, त्याच्या फणांवर नाचले आणि नंतर त्याला शरण आणून निघून जाण्याच्या अटीवर त्याचा वध केला नाही — हा विजय आणि सर्पजगतीशी समेट साजरा केला जातो.
नागपंचमी साठी पूजाविधी
नाग मूर्ती, प्रतिमा किंवा जिवंत सर्पांना दूध, पाणी आणि फुले अर्पण करणे
नाग मंदिरांमध्ये आणि मुंग्यांच्या वारुळांवर (जेथे सर्पांचा वास असतो असे मानले जाते) पूजन करणे
भिंतींवर किंवा दारांवर हळद आणि कुंकवाने नागांच्या प्रतिमा काढणे
या दिवशी उपवास ठेवणे आणि जमीन खोदणे किंवा तळणे टाळणे
सर्पदंशापासून संरक्षण आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करणे
नाग स्तोत्रांचे पठण करणे आणि शेष, वासुकी यांसारख्या देवतांचे पूजन करणे
आहुती आणि सणाचे पदार्थ
नागपंचमी दिवशी कुटुंबे काय तयार करतात आणि देवाला काय वाहतात.
नागांच्या प्रतिमांना किंवा वाळवीवर दूध अर्पण
फुले, हळद, तांदूळ आणि कुंकू
खीर, गोड पूरी आणि शिजवलेले चणे
भिंतीवर चंदन किंवा हळदीने काढलेल्या नागांच्या प्रतिमा
कुटुंब आणि शेतांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना
जपावयाचे मंत्र
स्पष्ट संकल्प घेऊन, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, शक्य असल्यास माळेवर जप करा.
भारतभरातील नावे आणि रीती
नागपंचमी संपूर्ण भारतात प्रादेशिक परंपरांनुसार साजरी केली जाते: महाराष्ट्रात (विशेषतः बत्तीस शिराळा) आणि पश्चिम भारतात हा उत्सव प्रमुख आहे, दक्षिणेत सर्प-शिला (नागकल) पूजन आणि वाळवंटातील (मुंग्यांच्या वारुळात) अर्पणे ही सामान्य प्रथा आहे, आणि उत्तर व पूर्व भारतात हा दिवस शिवपूजनाच्या श्रावण हंगमात येतो. सर्पांना दूध अर्पण करण्याची प्रथा सर्वत्र रूढ आहे, परंतु प्राणी कल्याणाच्या दृष्टीने आता त्याऐवजी प्रतीकात्मक अर्पणे केली जातात.
