ಪ್ರದೋಷ ವ್ರತ

ಈ ಆಚರಣೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರೂಪವಾದ (ನಟರಾಜ) ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರದೋಷ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ, ಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಂಥನದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮಾರಕ ವಿಷವನ್ನು (ಹಳಹಳ) ಶಿವನು ನುಂಗದೆ ತನ್ನ ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಕುಡಿದನು — ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನೀಲಕಂಠ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಇನ್ನೊಂದು ಪುರಾಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾವ ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ ಆಗುವ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತರಲಾಯಿತು — ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತರು ಪ್ರದೋಷವನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ತ್ರಯೋದಶಿ, ಹದಿಮೂರನೇ ತಿಥಿ, ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದಲ್ಲಿ — ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯ. ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸೋಮವಾರಕ್ಕೆ (ಸೋಮ ಪ್ರದೋಷ) ಅಥವಾ ಶನಿವಾರಕ್ಕೆ (ಶನಿ ಪ್ರದೋಷ) ಬೀಳುವ ತ್ರಯೋದಶಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

• ಸಂಜೆಯ ಶಿವ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಮುರಿಯುವ ದಿನದ ಉಪವಾಸ
• ಶಿವ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನೀರು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬೇಲದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ
• ಯಾವುದೇ ಇತರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರದೋಷ ಕಾಲದ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದು
• ಶಿವ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರ ('ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ') ಮತ್ತು ಶಿವ ಚಾಲೀಸಾ ಪಠಣೆ

ಮನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ?

ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 'ಪ್ರದೋಷಂ' ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತ್ರಯೋದಶಿಯ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ ರೂಪದ ಶಿವನ ಅಭಿಷೇಕಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನೆಯ ವ್ರತವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಮ ಪ್ರದೋಷ (ಸೋಮವಾರ) ಮತ್ತು ಶನಿ ಪ್ರದೋಷ (ಶನಿವಾರ) ಅನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಪ್ರದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.