धनत्रयोदशी

कोणती कथा लक्षात ठेवली जाते?

धनत्रयोदशी हा दिवस देवांचे वैद्य आणि आयुर्वेदाचे देवता धन्वंतरी यांच्या प्रकट होण्याशी संबंधित आहे, जे समुद्र मंथनातून अमृत कलश घेऊन प्रकट झाले. दुसरी एक कथा राजा हिमाच्या सोळा वर्षांच्या मुलाशी संबंधित आहे, ज्याचे लग्नाच्या चौथ्या दिवशी सर्पदंशाने मृत्यू होणार होते. त्याच्या हुशार पत्नीने गोष्टी व दिवे लावून त्याला रात्रभर जागे ठेवले आणि दारात सोन्या-चांदीचे ढीग रचले, त्यामुळे यमराज सर्परूपाने आले असताना चकित होऊन परत गेले — यमदीपाची प्रथा आणि मौल्यवान वस्तू खरेदी करण्याची परंपरा याच कथेतून सुरू झाली.

धनत्रयोदशी साठी पूजाविधी

1. 1

   येणाऱ्या संपत्तीचे प्रतीक म्हणून सोने, चांदी, नाणी किंवा नवीन भांडी खरेदी करणे

2. 2

   समृद्धीसाठी देवी लक्ष्मी आणि कुबेर यांची पूजा करणे

3. 3

   अकाली मृत्यू टाळण्यासाठी दारात यम दीप (दिवा) लावणे

4. 4

   रांगोळी व दिवे लावून घर स्वच्छ करणे व सजवणे

5. 5

   आरोग्यासाठी, विशेषतः आयुर्वेदिक परंपरेत, धन्वंतरीची पूजा करणे

6. 6

   लक्ष्मीचे स्वागत करण्यासाठी घराकडे तिच्या पायाचे ठसे काढणे

आहुती आणि सणाचे पदार्थ

धनत्रयोदशी दिवशी कुटुंबे काय तयार करतात आणि देवाला काय वाहतात.

• घरात आणलेली नवीन भांज, चांदी किंवा सोने
• लक्ष्मी आणि कुबेराला अर्पिलेले कोथिंबीर बी आणि गूळ
• घराच्या दक्षिण बाजूला यमासाठी पेटवलेला दिवा
• धन्वंतरीसाठी नैवेद्य आणि औषधी वनस्पती
• खोयाजाने आणि सुक्या मेवाळने बनवलेली मिठाई

जपावयाचे मंत्र

स्पष्ट संकल्प घेऊन, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, शक्य असल्यास माळेवर जप करा.

लक्ष्मी मंत्र

ॐ ह्रीं श्रीं लक्ष्मीभ्यो नमः

समृद्धी, कृपा आणि सुस्थितीत असलेल्या घरासाठी प्रार्थना

अर्थ आणि जप करण्याची रीत

भारतभरातील नावे आणि रीती

धनत्रयोदशी संपूर्ण भारतात दीपावली उत्सवाची सुरुवात म्हणून साजरी केली जाते, विशेषतः पश्चिम आणि उत्तर भारतातील व्यापारी समुदायांमध्ये सोने व भांडी खरेदी करण्याची जोरदार परंपरा आहे. अकाली मृत्यू टाळण्यासाठी यमदीप लावण्याची रीत सर्वत्र प्रचलित आहे, तर आयुर्वेदिक व दक्षिण भारतीय परंपरांमध्ये धन्वंतरीच्या पूजेला विशेष महत्त्व दिले जाते, जिथे हा दिवस राष्ट्रीय आयुर्वेद दिन म्हणूनही साजरा केला जातो.