गोवर्धन पूजा

कोणती कथा लक्षात ठेवली जाते?

वृंदावनातील गोपाळ लोक दरवर्षी पावसाच्या देवतेचा इंद्रदेवाचा पूजनविधी करत असत. तेव्हा लहान वयातील श्रीकृष्णाने त्यांना समजावून सांगितले की त्यांनी इंद्राऐवजी त्यांच्या जीवनाचा आधार असलेल्या गोवर्धन पर्वताचे पूजन करावे. यामुळे क्रोधित झालेल्या इंद्राने वृंदावनावर प्रचंड वादळी पाऊस सुरू केला. तेव्हा श्रीकृष्णाने आपल्या डाव्या हाताच्या करंगळीवर संपूर्ण गोवर्धन पर्वत उचलून धरला आणि सात दिवस-रात्र वृंदावनातील लोकांना व त्यांच्या गाईंना पावसापासून संरक्षण दिले. अखेर अहंकार त्यागून इंद्राने शरणागती पत्करली आणि गोवर्धन पर्वताची पूजा तसेच भक्तीचे अहंकारावर असलेले श्रेष्ठत्व स्थापित झाले.

गोवर्धन पूजा साठी पूजाविधी

1. 1

   गोवर्धन पर्वताचे प्रतीक म्हणून गोमयाचा (शेणाचा) किंवा अन्नाचा लहान डोंगर बांधून त्याची पूजा करणे

2. 2

   अन्नकूट तयार करणे — भगवान श्रीकृष्णाला अर्पण करण्यासाठी विविध प्रकारच्या शाकाहारी पदार्थांचा भव्य पसारा मांडणे

3. 3

   गाईंचे विशेषतः गोवंशाचे श्रृंगार व पूजन करणे

4. 4

   मथुरेजवळील गोवर्धन येथे गोवर्धन पर्वताची प्रदक्षिणा (परिक्रमा) करणे

5. 5

   श्रीकृष्णाने गोवर्धन उचलल्याची कथा गाणारी भजने गाणे

6. 6

   अन्नकूटातील अर्पण केलेले अन्न प्रसाद म्हणून समाजात वाटणे

आहुती आणि सणाचे पदार्थ

गोवर्धन पूजा दिवशी कुटुंबे काय तयार करतात आणि देवाला काय वाहतात.

• अन्नकूट, कृष्णाला अर्पिलेल्या अनेक पदार्थांचा डोंगर
• अंगणात फुलांनी सजवलेला आणि आकार दिलेला गोवर्धन उंच टेकडी
• अन्नकूट प्रसादासाठी कढी-भात आणि मिश्र भाज्या
• गाई-गुरांना आंघोळ घालून, सजवून आणि चारा-पाणी दिलेले
• गोकुळाच्या स्मरणार्थ दूध, दही आणि लोणी

जपावयाचे मंत्र

स्पष्ट संकल्प घेऊन, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, शक्य असल्यास माळेवर जप करा.

हरे कृष्ण महामंत्र

हरे कृष्ण हरे कृष्ण कृष्ण कृष्ण हरे हरे | हरे राम हरे राम राम राम हरे हरे

भक्तिभावाने पवित्र नामांचा जप

अर्थ आणि जप करण्याची रीत

भारतभरातील नावे आणि रीती

गोवर्धन पूजा विशेषतः ब्रज प्रदेशात (मथुरा, वृंदावन, गोवर्धन) आणि उत्तर भारतात अत्यंत उत्साहाने साजरी केली जाते. गुजरातमध्ये हाच दिवस नवीन वर्षाचा म्हणजेच बेस्टू वरस/पाडव्याचा आहे, तर महाराष्ट्रात राजा बलीच्या स्मरणार्थ बली प्रतिपदा साजरी केली जाते. भारतातील विविध मंदिरांमध्ये (विशेषतः स्वामीनारायण आणि इस्कॉन पंथांमध्ये) अन्नकूट हा भव्य अर्पण म्हणून केला जातो. गायीची पूजा आणि अन्नाचा डोंगर हे सर्वत्र आढळणारे समान धागे आहेत.