मुंडण मुहूर्त

मुंडन (चूडाकरण) हा वैदिक संस्कार आहे, ज्यामध्ये बालकाच्या डोक्याचे प्रथमच मुंडन केले जाते, सामान्यतः 1 ते 3 वर्षे वयात. हा संस्कार जन्म-केशांवर असलेले पूर्वजन्माचे कर्मसंस्कार दूर करणे आणि बालकाला आरोग्य, बुद्धी व दीर्घायुष्याचा आशीर्वाद देण्यासाठी केला जातो. हा हिंदू परंपरेतील 16 संस्कारांपैकी (पवित्र जीवन-संधींपैकी) एक आहे.

मुंडन परंपरेनुसार बालकाच्या पहिल्या किंवा तिसऱ्या वर्षी — विशेषतः विषम वर्षी करण्यात येते. अनेक कुटुंबे हे 6 महिने ते 2 वर्षे या दरम्यान करतात. तारखेची निवड बालकाचे जन्म नक्षत्र, सध्याचे पंचांग आणि कुल-परंपरा लक्षात घेऊन योग्य मुहूर्ताच्या आधारे करावी.

मुंडनसाठी पुष्य नक्षत्र सर्वात शुभ मानले जाते. अश्विनी, मृगशिरा, हस्त, अनुराधा, श्रवण, उत्तरा फाल्गुनी आणि रेवती हेही उत्तम पर्याय आहेत. निवडलेल्या दिवशी राहु काळ आणि यमगंडा टाळावा.

हो, मुंडण घरीही करता येते. अनेक कुटुंबे हा संस्कार पवित्र मंदिरांत किंवा तीर्थक्षेत्रांवरही करतात (दक्षिण भारतात तिरुपती बालाजी व उत्तर भारतात काशी विश्वनाथ सर्वाधिक प्रसिद्ध आहेत). स्थानापेक्षा मुहूर्त (शुभ वेळ) आणि योग्य पुरोहिताची उपस्थिती अधिक महत्त्वाची आहे.