सावन सोमवार

हे आचरण महत्त्वाचे का आहे?

श्रावण हा भगवान शंकराचा सर्वात पवित्र महिना मानला जातो आणि त्यातील प्रत्येक सोमवार त्यांच्या सन्मानार्थ उपवासाचा दिवस म्हणून पाळला जातो — ह्या वर्षातील सर्वाधिक प्रचलित व नियमितपणे पाळला जाणारा शिवव्रत आहे, ज्यामुळे मंदिरांमध्ये मोठी गर्दी होते आणि कांवर यात्रेसारखे मोठे यात्रा प्रवास घडतात.

कोणती कथा लक्षात ठेवली जाते?

श्रावणाची शिवभक्तांसाठी असलेली पावित्र्याची ओळ प्रामुख्याने समुद्र मंथनाच्या कथेशी जोडली जाते — जेव्हा विश्वाला संकटकारक असलेला विषरस उत्पन्न झाला, तेव्हा सर्व प्राण्यांच्या रक्षणासाठी भगवान शंकरांनी तो विष प्राशन केला. त्या कृपेबद्दल कृतज्ञतेची भावना म्हणून हा संपूर्ण महिना शिवोपासनेचा ऋणी म्हणून पाळला जातो, आणि त्यातही सोमवार — जो आठवड्यातील शिवाचा स्वतःचा दिवस — सर्वाधिक श्रद्धेने पाळला जातो.

हे आचरण कधी केले जाते?

श्रावण (सावन) ह्या चंद्र महिन्यातील प्रत्येक सोमवार — साधारणपणे चार किंवा पाच सोमवार पूर्ण महिनाभर. प्रत्येक वर्षी पंचांगानुसार महिन्याची सुरुवात व कालावधी थोडासा बदलत असल्याने त्याची प्रत्यक्ष मोजणी पंचांगावरूनच केली जाते.

परंपरेनुसार हे आचरण कसे केले जाते?

• श्रावणातील प्रत्येक सोमवारी सायंकाळपर्यंत उपवास करणे, सामान्यतः एक वेळ धान्यविरहित भोजन घेणे
• शिवलिंगावर गंगाजल, दूध, मध आणि बेलाची पाने यांनी अभिषेक करणे
• कांवर यात्रा — कांवरिया पायी गंगेचे पाणी घेऊन शिवमंदिरात जाऊन ते अर्पण करतात
• महिनाभर 'ॐ नमः शिवाय' या मंत्राचा जप करणे आणि शिवचालीसेचे पठण करणे

कौटुंबिक आणि प्रादेशिक प्रथांमध्ये काय फरक असतो?

हा व्रत हिंदु भारतभर जवळजवळ सर्वत्र पाळला जातो. उत्तर भारतातील कांवर यात्रा — लाखो भगव्या वस्त्रधारी यात्रेकरू गंगेपासून पाणी घेऊन पायी चालत स्थानिक शिवमंदिरात परततात — हा त्याचा सर्वात ठळक व मोठ्या प्रमाणावरचा आविष्कार आहे; दक्षिण भारतातही महिनाभर समर्पित भक्तीने मंदिरांमध्ये शांत, परंतु तितक्याच श्रद्धेने शिवोपासना केली जाते.