ವಟ ಸಾವಿತ್ರಿ ವ್ರತ

ಈ ಆಚರಣೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವರು ಶುಭ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ವಟ ಸಾವಿತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ರತದ ಮೂಲ ಕಥೆಯ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವಂತ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಟವೃಕ್ಷವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವೂ ಅಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮತ್ತು ಸುಖಮಯವಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಮಹಾಭಾರತದ ವನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಕಥೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವಾನನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಆತನ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದುವುದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಸಾವಿತ್ರಿ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಟವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಯಮದೇವರು ಸತ್ಯವಾನನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ, ಸಾವಿತ್ರಿಯು ಯಮನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ಯಮನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮೆಚ್ಚಿದ ಯಮನು ಅವಳಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ನೇರವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾನನ ಹೆಸರು ಹೇಳದೆಯೇ, 'ಸಂತಾನ'ದ ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಅದು ಸತ್ಯವಾನ ಬದುಕಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ತನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಮನು ಸತ್ಯವಾನನಿಗೆ ಪುನಃ ಜೀವ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ವ್ರತವನ್ನು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು 'ವಟ ಪೌರ್ಣಮಿ ವ್ರತ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

• ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸುವುದು; ಕಠಿಣ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜಲವಾಗಿ (ನೀರು ಕೂಡ ಸೇವಿಸದೆ) ಉಪವಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ
• ಬಟವೃಕ್ಷವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು — ಅದರ ಕಾಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಾ ಸೂತ್ರವನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ದಾರ) ಕಟ್ಟುತ್ತಾ, ಅದರ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವುದು
• ಮರಕ್ಕೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸಾವಿತ್ರಿ-ಸತ್ಯವಾನರ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು
• ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಧುವಿನಂತೆ ಶೃಂಗಾರಗೊಂಡು, ಸೋಳಾ ಶೃಂಗಾರ (ಹದಿನಾರು ಆಭರಣಗಳು) ಧರಿಸುವುದು

ಮನೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ?

ಉತ್ತರ ಭಾರತ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ) ಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು 'ವಟ ಸಾವಿತ್ರಿ ವ್ರತ'ವಾಗಿಯೂ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು 'ವಟ ಪೌರ್ಣಮಿ ವ್ರತ'ವಾಗಿಯೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ರತದ ಮೂಲ ಸಾರಾಂಶ (ಬಟವೃಕ್ಷ ಪೂಜೆ, ಸಾವಿತ್ರಿ-ಸತ್ಯವಾನ ಕಥೆ) ಒಂದೇ; ಬದಲಾಗುವುದು ತಿಥಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ.