अहोई अष्टमी

हे आचरण महत्त्वाचे का आहे?

अहोई अष्टमी हा व्रत आईंनी आपल्या मुलांच्या (पारंपरिकपणे मुलांच्या, आणि आता अनेक घरांमध्ये सर्व मुलांच्या) आरोग्य, दीर्घायुष्य व सुखासाठी केला जातो. उत्तर भारतातील हा एक प्रमुख मातृव्रत आहे, जिन्याचे महत्त्व पतीसाठीच्या करवा चौथीएवढेच मानले जाते.

कोणती कथा लक्षात ठेवली जाते?

या व्रताची कथा दरवर्षी पूजेच्या वेळी सांगितली जाते. एका आईने आपल्या घरासाठी माती खोदताना अनवधानाने वनातील एका लहान प्राण्याच्या (सामान्यपणे साहू, म्हणजेच एक प्राणी, जिसाचे चित्रण सामान्यतः साळुंखीसारख्या प्राण्याच्या रूपात केले जाते) पिल्लाची हानी केली, आणि त्यानंतर तिच्या मुलांना एकामागून एक गंभीर आजारी पडू लागले. अहोई मातेची क्षमा मागण्यासाठी उपवास व पूजा करण्याचा सल्ला मिळाला. तिने व्रत केल्यावर तिच्या संकटाचा नाश झाला व मुले पुन्हा निरोगी झाली — त्यानंतर आजपर्यंत आईंनी हे व्रत केले जाते.

हे आचरण कधी केले जाते?

कार्लिक महिनाशील्या कृष्ण पक्षातील आठवी तिथी म्हणजे अष्टमी, जी साधारणपणे दीपावलीच्या आठ दिवस आधी येते. दरवर्षी पंचांगानुसारं ही तारीख ठरविली जाते.

परंपरेनुसार हे आचरण कसे केले जाते?

• दिवसभर उपवास केला जातो व संध्याकाळी तारे दिसल्यावरच पारणे केले जाते
• अहोई मातेची प्रतिमा काढली जाते किंवा लावली जाते, जिच्यासमवेत साहू आणि तिचे पिल्लूही दर्शविलेले असतात
• चांदीच्या किंवा काढलेल्या प्रतिमेची पूजा, तांदूळाचे दान, व कथेचे वाचन केले जाते
• तार्‍यांना पाणी अर्पण करून उपवास पारणे केला जातो व नंतर कुटुंबासमवेत भोजन घेतले जाते

कौटुंबिक आणि प्रादेशिक प्रथांमध्ये काय फरक असतो?

हे व्रत मुख्यतः उत्तर भारतात — उत्तर प्रदेश, बिहार, दिल्ली, पंजाब, राजस्थान, हिमाचल प्रदेश, मध्य प्रदेश येथे — साधारणपणे दीपावलीच्या आठ दिवस आधी केले जाते. साहूचे चित्रण आणि कथेचे शब्द यांमध्ये स्थानिक परंपरेनुसार काही फरक असतात.