ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਆਰਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਵੱਲੋਂ ਅਵਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਛੱਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਖਤ, ਰੋਮਨ ਟ੍ਰਾਂਸਲਿਟਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਨਾਗਰੀ, ਸਿਰਫ਼ ਰੋਮਨ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਰਥ ਵਿਖਾਓ, ਜਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਓ।
ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਰੀ ਚਾਲੀਸਾ ਹਰ ਛੱਤ ਦੀ ਲਿਪਿਬੱਧਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਹਿਤ।
ਹਰ ਚਾਲੀਸਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਛੂਹੋ, ਜਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਹਰ ਨਾਮ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਸੈੱਟ ਨਾ ਕਰੋ, ਗਿਣਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਰ ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਪੰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਵਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਚਾਲੀਸਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਲੀਸ: ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ 40 ਚੌਪਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ 3 ਦੋਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀਆਂ ਹਨ।
ਹਰ ਛੱਤ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸਮਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਲੀਸਾ ਆਪਣਾ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਾਲੀਸਾ (ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਚਾਲੀਸ’, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਚਾਲੀਸ ਹੈ) ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਚਾਲੀਸ ਚੌਪਾਈਆਂ (ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਜੋੜੀਆਂ) ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ ਭਜਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਹੈ, ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ-ਕਵਿ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਅਵਧੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਢੰਗ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਗਈ: ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗਣੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ।
ਹਨੁਮਾਨ ਚਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਠੀਕ 40 ਚੌਪਾਈਆਂ (ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ) ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 2 ਆਹਵਾਨ ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1 ਸਮਾਪਤੀ ਦੋਹਾ, ਕੁੱਲ 43 ਸ਼ਲੋਕ। ਇਹ 40 ਚੌਪਾਈਆਂ ਹੀ ਚਲੀਸਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਨੁਮਾਨ ਚਲੀਸਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਲੋਕ (ਚੌਪਾਈ 39) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ (ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ) ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ (ਚੌਪਾਈ 38) ਕਿ ਇਸਨੂੰ 100 ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਪਤ ਭਾਕਤ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਤਾਕਤ, ਹਿੰਮਤ, ਡਰ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਿਰੂਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਰਾਖਿਆ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਹਨੁਮਾਨ ਚਲੀਸਾ ਆਵਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਵਧ ਖੰਡ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਉਂਦੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਕਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੋਹਾ ਅਤੇ ਚੌਪਾਈ ਛੰਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦੋਹਾ ਦੋ ਪੰਕਦਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੁਕਬੰਦੀ ਜੋੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਚਲੀਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 2 ਦੋਹੇ (ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 1 ਦੋਹਾ ਹੈ। 40 ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਚੌਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਚੌਪਾਈ ਚਾਰ ਪੰਕਦਿਆਂ ਵਾਲੀ ਛੰਦਬੱਧ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਜਰੰਗ ਬਾਣ (ਅਰਥਾਤ, ‘ਬਜਰੰਗੀ ਦਾ ਤੀਰ’) ਵੱਖਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੀ ਕਿਤਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 33 ਚੌਪਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਰਕਿਆ ਲਈ ਵੱਧ ਤੀਵਰਤਾ ਵਾਲੀ ਜਲਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਈ ਆਮ ਭਜਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ; ਬਜਰੰਗ ਬਾਣ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।